Χανιά: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο συνέδριο που διοργανώνει ο «Economist» σε συνεργασία με το powergame.gr (vid)

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συμμετείχε σε συζήτηση με την καθηγήτρια στο University College London Mariana Mazzucato, στο πλαίσιο του συνεδρίου . Τη συζήτηση συντόνισαν ο συντάκτης χωρών του «The World Ahead» του «Economist» Alasdair Ross και η αναλύτρια για την Ελλάδα και σύμβουλος Ευρώπης του Economist Intelligence Unit (EIU) Joan Hoey. Ακολουθούν οι τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού (ανεπίσημη μετάφραση από τα αγγλικά):

Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, αναφερόμενος στον οικονομικό μετασχηματισμό της Ελλάδας και τις επενδύσεις που γίνονται στην Κρήτη, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:

Καταρχάς, με χαροποιεί ιδιαίτερα που βρίσκομαι εδώ μαζί σας και που αυτό το συνέδριο διοργανώνεται στην πόλη μου, σε αυτό το υπέροχα ανακαινισμένο και πολύ σημαντικό ιστορικό κτήριο. Και θα μου επιτρέψετε να απαντήσω αμέσως στην ερώτησή σας: ναι, τα προηγούμενα χρόνια επικεντρωθήκαμε σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση της μακροοικονομικής ισορροπίας, η οποία είχε διαταραχθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της κρίσης. Δόθηκε μεγάλη έμφαση στην αποκατάσταση της υγείας των δημόσιων οικονομικών μας, στη μείωση του χρέους μας, στο λογικό κόστος δανεισμού, στην απόκτηση επενδυτικής βαθμίδας και στην επίτευξη υγιών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς είναι απαραίτητα όχι μόνο για τη μείωση του χρέους μας, αλλά και για τη στήριξη δημόσιων πολιτικών που έχουν μεγάλη σημασία για εμάς.

Κατά τη δεύτερη θητεία μας, ωστόσο, πέραν της σταθεροποίησης της οικονομίας μεγάλο μέρος της έμφασης δόθηκε και στη διασφάλιση του μετασχηματισμού της. Σε αυτό το πνεύμα, οι δημόσιες επενδύσεις -και εδώ εισέρχομαι σε ένα ζήτημα που γνωρίζω ότι ενδιαφέρει πάρα πολύ τη Mariana- έχουν διαδραματίσει πάρα πολύ σημαντικό ρόλο.

Βρισκόμαστε στην Κρήτη, ένα νησί που έχει ωφεληθεί ιδιαίτερα από σημαντικές δημόσιες επενδύσεις. Θα ήθελα να επισημάνω τρία έργα μεγάλης σημασίας. Το πρώτο, το οποίο έχει ήδη ολοκληρωθεί, είναι οι δύο ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ της Κρήτης και της ηπειρωτικής χώρας. Είναι σημαντικές όχι μόνο για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και διότι η Κρήτη έκαιγε ντίζελ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τώρα μπορεί να επωφεληθεί από το διασυνδεδεμένο δίκτυο και να αξιοποιήσει το σημαντικό δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που διαθέτει το νησί.

Η δεύτερη εξαιρετικά μεγάλη δημόσια επένδυση είναι το νέο αεροδρόμιο στο Ηράκλειο. Όταν εξετάζουμε τις προοπτικές αυτού του νησιού ως το επίκεντρο της δυναμικής ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας, δεν μπορούμε να φανταστούμε ένα νησί που αναπτύσσεται στον 21ο αιώνα με υποδομές του 20ού. Το παλιό αεροδρόμιο στο Ηράκλειο δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις των ταξιδιωτών που θέλουν να έρθουν στην Κρήτη. Επομένως, η κατασκευή ενός νέου αεροδρομίου ήταν προτεραιότητα για εμάς. Θα είναι, ελπίζουμε, έτοιμο το 2028, το 70% του έργου έχει ολοκληρωθεί.

Και το τρίτο μεγάλο έργο υποδομής είναι η κατασκευή ενός νέου αυτοκινητόδρομου που ουσιαστικά διατρέχει τον βόρειο άξονα του νησιού. Και σε αυτή την περίπτωση πρόκειται για μια πολύ σημαντική δημόσια επένδυση σε υποδομές, η οποία είναι απαραίτητη για το μέλλον του νησιού.

Επομένως, όταν εξετάζουμε το πρόγραμμά μας, οι δημόσιες επενδύσεις πράγματι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, παράλληλα με πολιτικές που ενθαρρύνουν την επιχειρηματικότητα, προσελκύουν επενδύσεις και αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας μας. Και, βέβαια, όλα αυτά τα έργα κατασκευάζονται από τις μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες μας. Πρόκειται, λοιπόν, ουσιαστικά για μια σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, δεδομένου ότι πρόκειται για μοντέλα παραχώρησης, τα οποία κατά τη γνώμη μας λειτουργούν πολύ καλά.

Άρα, δεν πρόκειται πλέον μόνο για τη σταθεροποίηση της χώρας και τη βελτίωση της εικόνας της στο εξωτερικό. Πιστεύω ότι αυτό το έργο έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Ασφαλώς, πρέπει πάντα να είμαστε σε εγρήγορση. Πρόκειται για τη νέα φάση ανάπτυξης, στην οποία οι δημόσιες επενδύσεις διαδραματίζουν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο, ειδικά εδώ στην Κρήτη.

Ερωτηθείς για την πιο σημαντική αλλαγή που συντελέστηκε στη χώρα κατά τις δύο πρώτες θητείες διακυβέρνησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:

Πιστεύω ότι αυτό που επισημάνατε είναι αρκετά σημαντικό. Η Ελλάδα για μια δεκαετία αγωνιζόταν υπό ένα καθεστώς εντατικής εποπτείας. Και πιστεύω ότι ένα από τα προβλήματα, ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν βγήκαμε νωρίτερα από αυτή την κρίση, είχε να κάνει με το γεγονός ότι δεν υπήρχε πολιτική συναίνεση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που γνωρίζαμε ότι ήταν απαραίτητες και δεν τολμήσαμε ποτέ να τις υιοθετήσουμε και να αναλάβουμε την ευθύνη γι’ αυτές.

Πιστεύω λοιπόν ότι αυτό έχει πραγματικά αλλάξει. Αυτή η κυβέρνηση έχει ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση. Εκλεγήκαμε δύο φορές, με ένα πολύ σαφές πρόγραμμα και μια πολύ ξεκάθαρη πλατφόρμα. Και όταν εξετάζω τις δεσμεύσεις που αναλάβαμε το 2023 και τις συγκρίνω με τα αποτελέσματα το 2026, διαπιστώνω ότι έχουμε εκπληρώσει τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις μας.

Για παράδειγμα, προσπαθήσαμε να επικεντρωθούμε κατά τη δεύτερη θητεία μας στην αύξηση των μισθών και στη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος. Κοιτάξτε τον κατώτατο μισθό, ήταν 650 ευρώ όταν αναλάβαμε την εξουσία, τώρα είναι 920 ευρώ. Ο μέσος μισθός για πλήρη απασχόληση έχει ξεπεράσει τα 1.500 ευρώ, στόχος που είχαμε θέσει το 2023.

Η ανεργία, πιθανώς η μεγαλύτερη επιτυχία μας. Δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό. Ήταν στο 18% το 2019, τώρα πέφτει ακόμα και κάτω από το 8%. Μιλάμε για 600.000 θέσεις εργασίας που έχουν δημιουργηθεί. Έλληνες που επιστρέφουν από το εξωτερικό, που συνιστά μία έμπρακτη δήλωση εμπιστοσύνης. Πρόκειται για πολίτες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της κρίσης και τώρα επιστρέφουν επειδή υπάρχουν καλές θέσεις εργασίας και πιστεύουν στις προοπτικές της χώρας.

Η ανεργία, πιθανώς η μεγαλύτερη επιτυχία μας. Δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό. Ήταν στο 18% το 2019, τώρα πέφτει ακόμα και κάτω από το 8%. Μιλάμε για 600.000 θέσεις εργασίας που έχουν δημιουργηθεί. Έλληνες που επιστρέφουν από το εξωτερικό, που συνιστά μία έμπρακτη δήλωση εμπιστοσύνης. Πρόκειται για πολίτες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της κρίσης και τώρα επιστρέφουν επειδή υπάρχουν καλές θέσεις εργασίας και πιστεύουν στις προοπτικές της χώρας.

Και καθώς καταρτίζουμε το σχέδιό μας για μια, ελπίζουμε, τρίτη θητεία -αυτές είναι οι θέσεις που θα καταθέσουμε στους πολίτες-, απαιτούνται ακόμη υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης για τη χρηματοδότηση των δημόσιων επενδύσεων, για τη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος, για τη χρηματοδότηση του κοινωνικού μας κράτους, της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης. Επομένως, όλα αυτά έχουν να κάνουν με την ανάπτυξη.

Η ανάπτυξη, ασφαλώς, δεν θα έρθει χωρίς ιδιωτικές επενδύσεις. Θα έρθει, όμως, και μέσω ενός κράτους που αξιοποιεί τον ρόλο του με έξυπνο τρόπο ώστε να τονώσει την ανάπτυξη, χωρίς να υποκαθιστά τον ιδιωτικό τομέα, αλλά αναλαμβάνοντας τον ρόλο του όποτε μπορεί ή όποτε πρέπει, δημιουργώντας τις συνθήκες για να ευδοκιμήσουν οι ιδιωτικές επενδύσεις και αναλαμβάνοντας την ευθύνη για ορισμένα έργα που θα χαρακτήριζα ως δημόσια αγαθά, όπως για παράδειγμα, το ψηφιακό μας κράτος, το οποίο ωφελεί τους πάντες.

Σε ερώτηση σχετικά με το μοντέλο κράτους που επιδιώκει και την έννοια του «έξυπνου κράτους», ο Πρωθυπουργός ανέφερε:

Θα έλεγα ότι χρειαζόμαστε ένα ικανό κράτος. Και, πρωτίστως, ένα κράτος που να μπορεί, στο τέλος της ημέρας, να βασίζεται στον εαυτό του. Και αυτό απαιτεί μια επανεξέταση του τρόπου λειτουργίας του ίδιου του κράτους.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που κάναμε το 2019 ήταν να ξαναγράψουμε, εξ ολοκλήρου, το «λογισμικό» της διακυβέρνησης σύμφωνα με αυτό που θεωρούσαμε σωστό, το οποίο σημαίνει ότι χρειάζεσαι ένα ισχυρό κέντρο, ισχυρό συντονισμό, λογοδοσία, χρειάζεται να θέτεις στόχους. Πρέπει να διασφαλίσεις ότι τα Υπουργεία λειτουργούν και συνεργάζονται αποτελεσματικά. Όλα αυτά δεν είναι πυρηνική φυσική, αλλά δεν συνέβαιναν. Και, δυστυχώς, δεν γίνονται ούτε σε πολλές άλλες κυβερνήσεις.

Έχουμε το προνόμιο, την πολυτέλεια να έχουμε μονοκομματική κυβέρνηση. Μπορώ να σας πω ότι ένα από τα μεγάλα προβλήματα όσον αφορά την αποτελεσματική διακυβέρνηση στην Ευρώπη σήμερα είναι κυβερνητικοί συνασπισμοί στους οποίους εκτυλίσσονται συνεχώς εσωτερικές διαμάχες ώστε ο καθένας να διατηρήσει τα δικά του «φέουδα». Αυτός δεν είναι αποτελεσματικός τρόπος λειτουργίας.

Και βέβαια, η επένδυση σε τεχνογνωσία που βρίσκεται μπροστά από τις εξελίξεις. Από τη δική μας πλευρά, ο ψηφιακός μετασχηματισμός άλλαξε τα δεδομένα. Η επόμενη πρόκληση, βεβαίως, είναι η τεχνητή νοημοσύνη, και τι σημαίνει για ένα «έξυπνο κράτος»; Πώς μπορούμε να διατηρήσουμε τις βασικές δυνατότητες αντί να τις αναθέτουμε σε τρίτους;

Γνωρίζω ότι σας ενδιαφέρει πολύ αυτό το ζήτημα. Ασφαλώς, όλες οι κυβερνήσεις συνεργάζονται με εξωτερικούς συνεργάτες, με συμβούλους, αλλά στο τέλος της ημέρας υπάρχει τεχνογνωσία που πρέπει να διατηρούμε «εντός των τειχών». Για παράδειγμα, αναπτύξαμε τις λειτουργίες της πύλης Gov.gr με ίδια μέσα, ουσιαστικά. Διαθέτουμε εσωτερική υποστήριξη. Είχαμε ένα μεγάλο ζήτημα με τις αγροτικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα, και ένας από τους λόγους ήταν ότι ποτέ δεν αναλάβαμε πλήρως την κυριότητα του συστήματος που διανέμει τις επιδοτήσεις. Έτσι, τώρα το κάνουμε εσωτερικά και θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό είναι το δικό μας σύστημα.

Στην περίπτωσή μας, λοιπόν, αφορά στην αποτελεσματική παροχή δημόσιων υπηρεσιών και να διασφαλίσουμε ότι δημιουργούμε ισότιμους όρους ανταγωνισμού, ώστε να επιτύχουμε τον διπλό στόχο της βιωσιμότητας και της ανάπτυξης.

Και αν μου επιτρέπετε να σχολιάσω αυτό που μόλις είπατε, μία από τις πιο δύσκολες μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζουμε επί του παρόντος έχει να κάνει με τον χωροταξικό σχεδιασμό στην Ελλάδα, ειδικά στα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματά μας, και αναφέρομαι συγκεκριμένα στα νησιά μας και ειδικότερα στα μικρά νησιά των Κυκλάδων, όπου γνωρίζουμε ότι πρέπει να περιορίσουμε τη δόμηση. Το λέω με πολύ απλουστευμένο τρόπο.

Πρέπει να εξετάσουμε το ζήτημα του νερού και ενδεχομένως να επιβάλουμε περιορισμούς. Αναφέρατε τις πισίνες, αλλά τελικά οι πισίνες, αν το υπολογίσεις, αντιπροσωπεύουν ένα πάρα πολύ μικρό ποσοστό του νερού που καταναλώνουμε, αν και ακούγεται ωραίο, «πιασάρικο». Αυτό που μπορούμε να κάνουμε και θα ήταν έξυπνη ρύθμιση: αν κάποιος βρίσκεται κοντά στη θάλασσα, να είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί θαλασσινό νερό για την πισίνα του. Είναι πολύ απλό. Μπορούμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε. Δεν πρόκειται για κάτι ιδιαίτερα περίπλοκο.

Όταν, ωστόσο, μιλάμε για το νερό στην Κρήτη ή το νερό στην Ελλάδα, πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι το 85% της κατανάλωσης εξυπηρετεί την άρδευση, παρά τον τουρισμό, το νερό που πίνουμε ή το νερό για να κάνουμε ντους.

Ποιο είναι λοιπόν το κατάλληλο μοντέλο για επενδύσεις στον τομέα του νερού; Τι σημαίνει αυτό για το ρυθμιστικό περιβάλλον; Πώς μπορεί αυτό να προσελκύσει τον ιδιωτικό τομέα, τηρώντας παράλληλα τις θεμελιώδεις αρχές της βιωσιμότητας; Αυτά είναι σημαντικά ζητήματα προς συζήτηση.

Θα έλεγα όμως ότι, αυτή τη στιγμή, όταν πρόκειται για τομείς όπως η ενέργεια -τομέας απολύτως κρίσιμης σημασίας- πρέπει να επιτύχουμε ισορροπία από ρυθμιστικής άποψης ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση, όπου η Ευρώπη και η Ελλάδα κατέχουν ηγετική θέση -παράγουμε πάνω από το 50% της ηλεκτρικής μας ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οπότε συγκαταλεγόμαστε στις δέκα κορυφαίες χώρες παγκοσμίως τόσο στον τομέα της ηλιακής όσο και της αιολικής ενέργειας- και ταυτόχρονα να διασφαλίσουμε ότι η πράσινη μετάβαση λειτουργεί προς όφελος όλων και, φυσικά, προς όφελος της βιομηχανίας μας.

Διότι αν προχωρήσουμε πολύ γρήγορα, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος δεν μας ακολουθεί, αν είμαστε οι μόνοι που έχουμε εμμονή με τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ κανείς άλλος δεν δίνει την ίδια προτεραιότητα, θα καταλήξουμε σε ένα πλήρως αποβιομηχανοποιημένο περιβάλλον στην Ευρώπη και δεν θα έχουμε συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Ορισμένα, λοιπόν, από αυτά τα προβλήματα είναι ελληνικά, άλλα είναι ευρωπαϊκά, επειδή υπάρχει μεγάλη συνάφεια με το πώς προωθούμε την καινοτομία, πώς ρυθμίζουμε έξυπνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και μπορούν να ειπωθούν κάποια πράγματα σχετικά με την υπερβολική ρύθμιση στην Ευρώπη, με το γεγονός ότι το επιχειρείν στην Ευρώπη καθίσταται ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα.

Χθες έλαβα μέρος σε αυτή την εξαιρετική διοργάνωση, τα Panathēnea, μια μεγάλη σύναξη νεοφυών επιχειρήσεων τεχνολογίας και ατόμων που ενδιαφέρονται για το οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων και της τεχνολογίας, συμμετείχαν περίπου 10.000 άτομα, και συνεργαζόμαστε με μια ομάδα Ευρωπαίων επιχειρηματιών για τη δημιουργία αυτού που αποκαλείται «28ο καθεστώς», για την ιδέα ότι μπορείς να ιδρύσεις και να εγγράψεις μια εταιρεία, όπως μια νεοφυή επιχείρηση, σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα και να ασκήσεις επιχειρηματική δραστηριότητα. Πρέπει βέβαια, να τηρείς, για παράδειγμα, τους εργασιακούς κανόνες της χώρας στην οποία δραστηριοποιείσαι, αλλά πρέπει να βρούμε έναν απλοποιημένο τρόπο που θα επιτρέπει στις νεοφυείς επιχειρήσεις μας να λειτουργούν στην ενιαία αγορά. Αυτή είναι έξυπνη ρύθμιση και όχι ρύθμιση στο όνομα της ρύθμισης.

Θα υποστήριζα λοιπόν την ίδια νοοτροπία, όχι μόνο όσον αφορά την Ελλάδα, αλλά και όσον αφορά την Ευρώπη, όταν εξετάζουμε όλα τα προβλήματα που έχουμε και συνειδητοποιούμε ότι στον πυρήνα των αδυναμιών μας βρίσκεται η απώλεια ανταγωνιστικότητας και ο χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης σε σχέση με την Κίνα και τις ΗΠΑ.

Ερωτηθείς για τις εκθέσεις Draghi και Letta αναφορικά με το έλλειμμα ανάπτυξης και παραγωγικότητας στην Ευρώπη και για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να περάσει από το σχέδιο στην εφαρμογή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:

Θα ήμουν πολύ ευτυχής αν μπορούσαμε να υιοθετήσουμε αύριο το 100% της έκθεσης Letta και το 100% της έκθεσης Draghi, ακόμα κι αν δεν συμφωνώ με όλα τα σημεία. Γιατί το λέω αυτό; Επειδή είναι πολύ εύκολο να διαλέγεις μόνο όσα σε βολεύουν. Διαβάζετε την έκθεση Draghi και λέτε: «Μου αρέσει αυτό, αυτό και αυτό», επειδή φοράω και το εθνικό μου «καπέλο» και πρέπει να ισορροπήσω μεταξύ των εθνικών και των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων μου. Όμως, η διάγνωση είναι σωστή και η συνταγή είναι σωστή.

Να σας δώσω δύο πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο είναι αυτό που ονομάζουμε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Πού κατευθύνονται οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις; Καταλήγουν στο εξωτερικό. Όταν εξετάσετε τη ρευστότητα των κεφαλαιαγορών των ΗΠΑ, απλά δεν υπάρχει σύγκριση. Επομένως, σε κάποιο σημείο πρέπει να συγκεντρώσουμε πόρους σε μία κοινή «δεξαμενή» και ορισμένες χώρες πρέπει να συμφωνήσουν ότι πρέπει να το κάνουν αυτό και να εκχωρήσουν μέρος της ρυθμιστικής εξουσίας που έχουν επί των εγχώριων κεφαλαιαγορών τους.

Χθες είχαμε συνάντηση με μια πολύ επιτυχημένη νεοφυή επιχείρηση, ευρωπαϊκή εταιρεία, μόλις υπογράψαμε μνημόνιο κατανόησης. Τι θέλω να πω: έχει νόημα για μια επιτυχημένη εταιρεία να επιλέξει την εισαγωγή σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο, όταν η ρευστότητα στις ΗΠΑ είναι δεκαπλάσια; Όσο και αν αισθάνονται Ευρωπαίοι, θα έλεγαν «μάλλον όχι».

Αυτός είναι λοιπόν ένας απτός στόχος. Πρέπει να επιτευχθεί φέτος. Πρέπει να ξεπεράσουμε την αντίσταση. Η αντίσταση προέρχεται συνήθως από τα κράτη μέλη, οπότε είναι ένα πρόβλημα σε επίπεδο Συμβουλίου, όχι σε επίπεδο Επιτροπής ή Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το δεύτερο ζήτημα είναι η ενέργεια. Δεν πάμε πουθενά με αυτές τις τιμές ενέργειας, επειδή έχουμε μια κατακερματισμένη αγορά ενέργειας που, τελικά, δεν αξιοποιεί την κλίμακα της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Πιθανώς χρειάζεται ένας ρυθμιστής ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πιθανώς χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις στα δίκτυα, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι, αν έχουμε φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα, μπορούμε να το εξάγουμε.

Παρεμπιπτόντως, η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε σημαντικό καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή παράγουμε μεγάλη ποσότητα από ανανεώσιμες πηγές και είμαστε φθηνότεροι από τους γείτονές μας. Έτσι λειτουργεί η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτά είναι λοιπόν μόνο δύο παραδείγματα συγκεκριμένων προτεραιοτήτων που θέτουν οι εκθέσεις και πρέπει να υλοποιηθούν. Υπάρχει αίσθημα επείγοντος; Νομίζω ναι, σίγουρα στο τραπέζι όπου συνεδριάζει το Συμβούλιο. Είναι εύκολο να προωθηθεί αυτή η συναίνεση και να κινηθούν οι μεγάλες χώρες προς αυτή την κατεύθυνση; Δεν ισχύει πάντα αυτό.

Χρειαζόμαστε χρηματοδότηση, τόσο ιδιωτική όσο και δημόσια; Αναμφίβολα ναι. Πρέπει να εξετάσουμε τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς και να αναρωτηθούμε αν υπάρχουν κοινά ευρωπαϊκά αγαθά που θα μπορούσαν και θα έπρεπε να χρηματοδοτηθούν από ευρωπαϊκούς πόρους; Οπωσδήποτε. Διότι, τελικά, αυτή είναι η λογική του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: να χρηματοδοτεί πράγματα που δεν μπορούν να υλοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο. Είναι η άμυνα ένα από αυτά τα κοινά αγαθά; Πιστεύω ότι ναι, απολύτως.

Δεν είμαι υπέρμαχος του μεγάλου δανεισμού. Βασικός μου στόχος είναι να αφήσω, ως παρακαταθήκη, μια Ελλάδα της οποίας το δημόσιο χρέος θα είναι πλήρως βιώσιμο. Όμως, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτό είναι κάτι που σήμερα έχει νόημα, διότι διαφορετικά δεν μπορείς να χρηματοδοτήσεις αυτές τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Και υπάρχουν επενδύσεις που πρέπει να χρηματοδοτηθούν και για τις οποίες δεν μπορούμε να βασιστούμε στην αγορά. Αν δημιουργούμε έναν υπερυπολογιστή για το οικοσύστημα τεχνητής νοημοσύνης μας -όπως και κάνουμε παρεμπιπτόντως-, χρησιμοποιούμε χρήματα της ΕΕ, επειδή δεν μπορείς να έχεις απόδοση από αυτή την επένδυση. Έτσι, παρέχουμε υπολογιστική ισχύ στο κράτος και σε νεοφυείς επιχειρήσεις.

Πρόκειται, λοιπόν, κατά μία έννοια, για ένα δημόσιο αγαθό και χρειάζεται δημόσια χρηματοδότηση. Και στη συνέχεια πρέπει να προσδιορίσουμε την κατανομή μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα με τα δημόσια οικονομικά τους. Επομένως, η μόνη λύση θα ήταν να ενισχυθεί ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός και να πραγματοποιηθούν οι επενδύσεις που έκαναν οι ΗΠΑ πριν από πολλές δεκαετίες, χρησιμοποιώντας δημόσια χρήματα, που τελικά είχαν τεράστια διάχυση σε ολόκληρη την οικονομία.

Δεν είναι πολύ αργά. Υπάρχουν μάχες που, κατά τη γνώμη μου, έχουν χαθεί, επειδή οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται πολύ μπροστά από εμάς, αλλά υπάρχουν και άλλες μάχες που μπορούμε και πρέπει να δώσουμε ως Ευρωπαίοι. Και αυτό θα απαιτούσε τη διάθεση σημαντικών κεφαλαίων, τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων.

Σε ερώτηση αν μπορεί να συγκριθεί η σημερινή κατάσταση στην Ευρώπη με την αίσθηση του επείγοντος που επικράτησε στην Ελλάδα στο παρελθόν, ως αποτέλεσμα της κρίσης, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:

Όχι, γιατί οι ευρωπαϊκές χώρες, δόξα τω Θεώ, δεν βίωσαν κεφαλαιακούς περιορισμούς, δεν υπέστησαν κατάρρευση του ΑΕΠ τους κατά 25%. Το πρόβλημα είναι η σταδιακή διάβρωση. Αν υποστείς ένα ξαφνικό σοκ, αναγκάζεσαι να αναγνωρίσεις και να αντιμετωπίσεις τις αδυναμίες σου, κάτι που κάναμε, και αξίζουν μεγάλα εύσημα στον ελληνικό λαό γιατί επέδειξε επιμονή. Δεν πίστευαν πολλοί ότι αυτό ήταν πραγματικά εφικτό. Το πρόβλημα στην Ευρώπη είναι ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο σοβαρά, δυστυχώς, αλλά είναι αυτή η σταδιακή διάβρωση που επισημάνθηκε στην έκθεση Letta που είναι εξαιρετικά ανησυχητική.

Και φυσικά, από πολιτική άποψη, τα παραδοσιακά κόμματα αντιμετωπίζουν δυσκολίες, η οικονομική προσιτότητα και ο πληθωρισμός αποτελούν μεγάλο πρόβλημα, και υπάρχουν εύκολες λύσεις που προσφέρονται από λαϊκιστές τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά. Υπό αυτή την έννοια, η Ελλάδα έχει ένα πλεονέκτημα, επειδή έχει ήδη πειραματιστεί με τους λαϊκιστές και δεν πήγε και πολύ καλά. Έτσι, όταν οι λαϊκιστές επανεμφανίζονται τώρα, με μια ωραία στρατηγική ανανέωσης της εικόνας τους και λένε τα ίδια πράγματα, οι πολίτες λένε: «Εντάξει, αλλά την τελευταία φορά που το δοκιμάσαμε αυτό σχεδόν χρεοκοπήσαμε». Έτσι, η Ελλάδα έχει αυτά τα δύο πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Σχετικά με το πώς η ανάδειξη της τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζει και θα επηρεάσει τις δημόσιες πολιτικές, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:

Αυτή είναι μάλλον η πιο περίπλοκη ερώτηση που θα μπορούσατε να θέσετε, και θα χρειαζόμασταν μια ολόκληρη μέρα για να αναλύσουμε όλες τις επιπτώσεις αυτής της απίστευτης τεχνολογικής επανάστασης. Όλα τα κράτη αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Κανείς, νομίζω, δεν έχει καθαρή εικόνα, επειδή η τεχνολογία εξελίσσεται με τόσο γρήγορους ρυθμούς και επειδή, ουσιαστικά, έχουμε δημιουργήσει υπερεθνικούς «παίκτες», τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες διαθέτουν τόση δύναμη που είναι σε θέση να κατευθύνουν και τον δημόσιο διάλογο προς την κατεύθυνση που επιθυμούν.

Φυσικά, όσον αφορά το κράτος, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για βελτίωση της αποδοτικότητας. Αυτό, φυσικά, απαιτεί να προσδιοριστεί πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πραγματικά να βελτιώσει την παροχή δημόσιων υπηρεσιών ή τις ίδιες τις διαδικασίες της κυβέρνησης, μέσω της εκπαίδευσης των υπαλλήλων και των δημόσιων λειτουργών ώστε να βλέπουν την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα πραγματικό εργαλείο και της διασφάλισης ότι αντιμετωπίζονται οι φόβοι εντός της δημόσιας διοίκησης ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε πραγματικά να καταλάβει θέσεις εργασίας, στην περίπτωση του δημόσιου τομέα δεν υφίσταται τέτοιος άμεσος κίνδυνος.

Στη συνέχεια, φυσικά, η δεύτερη υποχρέωση είναι να εξετάσουμε συγκεκριμένους τομείς ή εκείνους τους τομείς πολιτικής όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιφέρει ουσιαστική βελτίωση, όπως η υγειονομική περίθαλψη, όπου το «ισοζύγιο» θα είναι θετικό. Στην περίπτωσή μας, η δημιουργία ενός νέου οικοσυστήματος στην άμυνα και η απομάκρυνση από τα παλαιά συστήματα του Υπουργείου Άμυνας αποτελεί μείζονα προτεραιότητα. Αυτό προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον, επειδή προωθεί επίσης την ανάπτυξη και την καινοτομία, και μεγάλο μέρος της τεχνολογίας που αναπτύσσεται για την άμυνα διαχέεται τελικά στην πραγματική οικονομία.

Φυσικά, όμως, πρέπει επίσης να έχουμε πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι υπάρχουν ρυθμιστικές μάχες που πρέπει να δοθούν στον τομέα της τεχνολογίας. Βρίσκομαι στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας προστασίας των παιδιών και των εφήβων μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα νομοθετήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά αυτή είναι μόνο η πρώτη μάχη που θα δώσουμε, γιατί έχουμε αγγίξει μόνο την επιφάνεια όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοί μας αλληλεπιδρούν με την τεχνολογία. Μιλούσα χθες γι’ αυτό, για το πώς νιώθουμε για το γεγονός ότι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται τακτικά (AI companions) συνομιλούν με τα παιδιά και τους εφήβους μας και ότι τα παιδιά μας δημιουργούν τέτοιου είδους εικονικές σχέσεις με πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης. Έχω την αίσθηση ότι αυτό δεν θα είναι πολύ καλό για την ψυχική τους υγεία.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό, όσον αφορά τη συνεργασία με τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και τον καθορισμό σαφών ορίων ως προς το τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται; Η Ευρώπη έχει υιοθετήσει μια σχετικά προστατευτική στάση ως προς την ψηφιακή αγοράς της και δεν πιστεύω ότι πρέπει να υιοθετήσουμε μια υπερβολικά ρυθμιστική προσέγγιση, αλλά αν υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που μας απασχολούν, πρέπει επίσης να το κάνουμε αυτό απολύτως σαφές.

Ασφαλώς, η μεγαλύτερη πρόκληση απ’ όλες είναι η μεγάλη απώλεια θέσεων εργασίας. Σε αυτό το θέμα φοβάμαι ότι καμία χώρα δεν είναι προετοιμασμένη γιατί απλά δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι θα συμβεί στην αγορά εργασίας. Κοιτάζοντας για παράδειγμα τις εταιρείες που αναπτύσσουν πολύ εξελιγμένους βοηθούς φωνής με τεχνητή νοημοσύνη -και συνομιλούμε μαζί τους, μάλιστα χθες υπογράψαμε συμφωνία- τι θα συμβεί στους ανθρώπους που εργάζονται στα τηλεφωνικά κέντρα; Διότι μπορώ να σας εγγυηθώ ότι σε 3 έως 5 χρόνια αυτές οι θέσεις εργασίας ενδέχεται να μην υπάρχουν πλέον.

Πρέπει, λοιπόν, να σκεφτούμε με διορατικότητα τις θέσεις εργασίας που σίγουρα θα απειληθούν στην αρχή και τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος. Αναφέρατε τους νοσηλευτές. Νοσηλευτές θα υπάρχουν και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά αυτή τη στιγμή έχουμε έλλειψη νοσηλευτών στην Ευρώπη.

Τι μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε περισσότερο για να ενθαρρύνουμε τα παιδιά μας να σκεφτούν την καριέρα σε αυτές τις θέσεις εργασίας, οι οποίες γνωρίζουμε ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, που θα αφαιρέσει πολλές θέσεις εργασίας; Πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, αλλά φοβάμαι ότι ο ρυθμός της αλλαγής είναι τόσο γρήγορος που οι κυβερνήσεις θα «λαχανιάζουν» για να προλαβαίνουν τις εξελίξεις. Και αυτό δεν είναι μόνο πρόβλημα της Ελλάδας, πιστεύω ότι είναι παγκόσμιο πρόβλημα.

Ερωτηθείς τι θα θεωρούσε επιτυχία για την Ελλάδα το 2030 καθώς και το ποια είναι τα βασικά μαθήματα που μπορεί να αντλήσει η Ευρώπη από την Ελλάδα και τις επιτυχίες της χώρας μας την τελευταία επταετία, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε:

O κύριος στόχος πρέπει να είναι η ταχύτερη σύγκλιση με την Ευρώπη. Αυτό είναι που θα γίνει αντιληπτό από τους πολίτες. Αν εξετάσουμε το ποσό που ξοδεύουν οι άνθρωποι ως ποσοστό του ευρωπαϊκού μέσου όρου -κάτι που, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί πολύ καλύτερο δείκτη από το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αντανακλά τα δηλωμένα εισοδήματα-, θαρρώ βρισκόμαστε γύρω στο 80% του μέσου όρου της ΕΕ. Επομένως, αν θέλουμε να συγκλίνουμε με την Ευρώπη, πρέπει να αναπτυχθούμε πολύ πιο γρήγορα από την Ευρώπη και δεν θα αναπτυχθούμε χωρίς επενδύσεις. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι πρέπει να επικεντρωθούμε σχεδόν εμμονικά στο να διασφαλίσουμε ότι δημιουργούμε το καλύτερο δυνατό επενδυτικό περιβάλλον και ότι χρησιμοποιούμε την ισχύ του κράτους για να προσελκύσουμε το είδος των επενδύσεων που θέλουμε, διότι η πολιτική μας δεν είναι «επενδύσεις με κάθε κόστος», είναι οι «επενδύσεις που προτιμούμε».

Για παράδειγμα, επειδή έχουμε κάνει μεγάλη συζήτηση -αναγνωρίζω ότι αυτό που θα πω δεν προκειται να είναι δημοφιλές εδώ στην Κρήτη-, εάν πρόκειται να χρησιμοποιήσω κρατικές επιδοτήσεις για να στηρίξω επενδύσεις, πήρα τη συνειδητή απόφαση να επενδύσω λιγότερο στον τουρισμό και περισσότερο στη μεταποίηση, επειδή αυτοί είναι οι τύποι θέσεων εργασίας που πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε και επειδή πιστεύω ότι ο τουρισμός τα πάει αρκετά καλά χωρίς να χρειάζεται το ύψος των κινήτρων που λάμβανε στο παρελθόν.

Αυτές, λοιπόν, είναι οι ρυθμιστικές αποφάσεις που πρέπει να λάβουμε, και στη συνέχεια να αναπτύξουμε συγκεκριμένους τομείς αριστείας όπου μπορούμε πραγματικά να ξεπεράσουμε ορισμένους από τους Ευρωπαίους εταίρους μας.

Το ψηφιακό κράτος είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα. Αν κοιτάξετε τον τομέα της υγείας, έχουμε κάνει τεράστιες βελτιώσεις τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Μπορείτε πλέον να κλείσετε ραντεβού με γιατρό μέσα από την εφαρμογή «MyHealth» οπουδήποτε στην Ελλάδα, και πιθανότατα θα έχετε ραντεβού μέσα σε μια εβδομάδα. Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό είναι δυνατό στο Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS). Αυτό είναι λοιπόν ένα πολύ καλό παράδειγμα του πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για να ενδυναμωθούν οι πολίτες, να αυξηθεί η αποδοτικότητα, να μειωθεί το κόστος και να γίνει ολόκληρο το σύστημα πιο διαφανές. Αυτοί είναι λοιπόν μερικοί από τους τομείς στους οποίους σαφώς θα εστίαζα.

Και, φυσικά, πρέπει να φροντίζουμε στη δημόσια παρουσία μας να είμαστε ταπεινοί και να συνεχίζουμε να ακούμε τους πολίτες και τις πραγματικές ανησυχίες τους. Είναι πολύ εύκολο, όταν οδεύεις προς τον όγδοο χρόνο της θητείας σου, ειδικά αν οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι θα κερδίσεις τις επόμενες εκλογές… Αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Έχουμε, λοιπόν, μια εκλογική μάχη να δώσουμε. Γνωρίζουμε ότι έχουμε οδηγήσει τη χώρα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει, και πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι πολλά από τα παράπονα που τροφοδοτούν τα λαϊκιστικά κόμματα στην Ευρώπη είναι πραγματικά παράπονα.

Αν οι πολίτες ανησυχούν για το διαθέσιμο εισόδημά τους, το κάνουν επειδή τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουμε δει ταχύρυθμη αύξηση των τιμών σε ολόκληρη την αγορά, η οποία επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο λόγω του πολέμου. Επομένως, πρέπει να γίνουν επιλογές. Και όταν σκεφτόμαστε το κράτος, υπάρχει ο δημόσιος τομέας, υπάρχει η κρατική γραφειοκρατία, αλλά το κράτος, τελικά, είναι άνθρωποι. Είναι οι πολιτικοί που λαμβάνουν αποφάσεις και κάνουν επιλογές.

Εάν διαθέτω δημοσιονομικό πλεόνασμα για να δαπανήσω, έλαβα τη συνειδητή απόφαση να στηρίξω τις οικογένειες με παιδιά. Θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι άλλο, θα μπορούσα, για παράδειγμα, να μειώσω τον ΦΠΑ. Αυτές είναι, λοιπόν, οι δύσκολες αποφάσεις που παίρνεις και, τελικά, κρίνεσαι μόνο από το αν αυτές οι αποφάσεις αποδειχθούν επιτυχείς.

Αποκατάσταση ενός ελάχιστου επιπέδου εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς, κάτι που εν τέλει βασίζεται στη λογοδοσία: πιστεύω ακράδαντα στη λογοδοσία. Θα ήθελα πραγματικά οι πολίτες να εξετάσουν αυτά που τους είπαμε το 2023, να διαβάσουν κυριολεκτικά το μανιφέστο μας και να το τσεκάρουν σημείο προς σημείο. Πιστεύω ότι αν το κάνουν αυτό, θα διαπιστώσουν ότι έχουμε πράγματι υλοποιήσει τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις μας.

Ο κόσμος δεν σε ψηφίζει ποτέ για όσα έχεις κάνει. Ίσως δώσουν σε κάποιο κτήριο το όνομά σου, προς τιμήν του έργου σου, αλλά δεν θα κερδίσεις εκλογές με βάση τα πεπραγμένα σου. Εάν, όμως, η διαδρομή σου χαρακτηρίζεται από συνέπεια, τότε οι πολίτες πιθανότατα θα σου δείξουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη αν τους πεις ότι θα κάνεις ακόμα περισσότερα τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Συνεπώς, καθώς προετοιμαζόμαστε -και επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω με αυτό- γι’ αυτό που ουσιαστικά θα είναι το τελευταίο αυτής της θητείας διακυβέρνησης, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι, τελικά, η πολιτική αφορά βασικά τις πολιτικές, αφορά τις επιλογές, αφορά την αντιμετώπιση πραγματικών προβλημάτων, αφορά τη βελτίωση των δημόσιων μεταφορών, που είναι ένα δημόσιο αγαθό. Θέλω να πω, εάν έχεις προσθέσει περισσότερα από 1.000 νέα λεωφορεία στην Αθήνα, αυτή είναι μια καλή δημόσια επένδυση, επειδή οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι μια σημαντική δημόσια υπηρεσία.

Άρα, όλες αυτές οι ωραίες ιδεολογικές συζητήσεις είναι καλές και ενδιαφέρουσες, αλλά τελικά οι άνθρωποι έχουν προβλήματα, περιμένουν λύσεις και, στο τέλος, πιστεύω ότι είναι λογικοί. Καθονται με τις οικογένειές τους, συζητούν και λένε: «Εντάξει, έχουμε προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα, αυτό είναι σημαντικό».

Έχουμε σχέδιο για το πώς θα οδηγήσουμε τη χώρα προς το 2030. Θεωρώ ότι είμαστε το μόνο κόμμα τώρα που μιλάει για την ατζέντα του 2030, και είμαι βέβαιος ότι έχουμε καλές πιθανότητες οι πολίτες να μας εμπιστευτούν ξανά.

Δείτε το βίντεο: